12px13px15px17px
Tarix:28/01/13

1, 2, 3...onun sayəsində ən böyük rəqəmləri belə asanlıqla hesablayırıq

Başir Rameev "Ural" hesablama maşınları ailəsinin baş konstruktoru kimi dünya kompüter tarixinə daxil ola bilib. Baş konstruktor olaraq öz kollektivi ilə birgə bir neçə universal və ixtisaslaşdırılmış hesablama maşını və 100-dən artıq müxtəlif periferiya qurğusu hazırlayıb.

Başir Rameev 1918-ci il, 1 may tarixində Rusiyanın Başqırdıstan Respublikasının Baymak şəhərində anadan olub. Ziyalı tatar ailəsindən olan Başirin babası Zakar Rameev məşhur qızıl mədənçisi və Rusiya Dövlət Dumasının üzvü olub. Atası İsgəndər Rameev "Başzoloto" trest laboratoriyasının rəhbəri vəzifəsində çalışıb. 1935-ci ildə Başirin ailəsi Ufaya köçür.

O, uşaqlıqdan radiotexnika ilə maraqlanır, zirehli qatarın radio ilə idarə olunan modelini hazırlayır və 17 yaşında Ümumittifaq İxtiraçılar Cəmiyyətinin üzvü olur. Orta məktəbin 10-cu sinfi üçün imtahan verən B.Rameev Moskva Energetika İnstitutunun 2-ci kursuna qəbul edilir.

Lakin 1938-ci ildə onun atası repressiyaya məruz qalır. Başir institutu tərk etmək məcburiyyətində qalır və Ufaya qayıdır. 1940-cı ildə isə Moskvadakı Mərkəzi Rabitə Elmi Tədqiqat İnstitutunda texnik vəzifəsinə işə düzəlir. Burada iş layihələndirmə və radiolokasiya qurğularının elektron elementlərinin hesablaması ilə bağlı idi. 1948-ci ilin dekabrında B.Rameev və İ.Bruk "Avtomatik rəqəmli hesablama maşını" sifarişini hazırlayır. Daha sonra M.Leseçkonun rəhbərliyi ilə "Strela" adlandırılan hesablama maşınının yaradılması üzrə işlərə başlanılır.

Y.Bazilevski baş konstruktor, B.Rameev onun müavini təyin olunur.

Maşının ilk seriyasının eskiz layihəsi Başir tərəfindən hazırlanır. "Strela" böyük ölçüyə və rahat komandalar sisteminə malik idi. 1953-cü ildə maşının qüvvədə olan nüsxəsi Dövlət Mükafatları üzrə Komissiyaya təqdim edilir. 1954-cü ildə "Strela"nın yaradıcıları dövlət mükafatına layiq görülürlər. 1951-53-cü illərdə Rameev Moskva Mühəndis-Fizika İnstitutunda rəqəmli hesablama texnikasına dair mühazirələr oxuyub. Sonradan onun tələbələrinin əksəriyyəti yerli hesablama texnikasının aparıcı istehsalçıları oldular.

Başir Rameev və "Ural" elektron hesablama maşınları ailəsi

"Strela"nın buraxılışı ilə bağlı işlərin müvəffəqiyyətlə tamamlanmasından sonra onun yaradıcılıq tərcümeyi-halında yeni – "Ural" adlı hesablama maşınları ailəsinin yaradılması dövrü başlandı. "Ural-1" maşınının istehsalı üçün Penza şəhərindəki zavod seçilmişdi. Başir 1955-ci ildə Moskvada onunla işləmiş gənc mütəxəssislər qrupu ilə birlikdə bu şəhərə köçür. Rameev bu haqda yazır:

"Sonradan Penz məktəbini təşkil edən istehsalçılar kollektivi 1952-54-cü illərdə Moskvada formalaşmışdı. Kollektivin bir qismi institutda mənim qrupumda təhsil almış, təcrübə keçmiş və institutu bitirdikdən sonra mənimlə çalışmış və "Strela" hesab qurğusunun tənzimlənməsində iştirak etmişdilər. Sonradan onlara digər ali təhsil ocaqlarının gənc mütəxəssisləri qoşulmuşdular".

Penzada o, Riyazi Maşınların Elmi-Tədqiqat İnstitutunun (sonra İdarəedici Maşınların Elmi Tədqiqat İnstitutu) elmi iş üzrə baş mühəndis və direktor müavini, eyni zamanda "Ural" hesablama maşınlarının baş konstruktoru olur. 1957-ci ildə buraxılmış "Ural-1" maşını "Ural" ailəsinin əsası hesab edilir. Maşının sadəliyi, uğurlu konstruksiya və qiymətinin aşağı olması onun geniş tətbiqini şərtləndirdi. "Ural-1"-dən sonra həminki element bazasında (elektron lampalarda) daha iki maşın yaradıldı: 1959-cu ildə "Ural-2" və 1961-ci ildə "Ural-4". Birinci "Ural" ilə müqayisədə "Ural-2" və "Ural-4" maşınlarının sürəti 50 dəfə və xarici yaddaşın həcmi isə əhəmiyyətli dərəcədə artırılmışdı. B. İ. Rameev xatirələrində qeyd edir: "1960-cı ildə yarımkeçirici "Ural" ailəsinin yaradılması üzrə işlər başlandı.

Maşınların yeni nəslinin əsas xüsusiyyətləri mənim tərəfimdən hələ 1959-cu ildə xülasə edilmişdi. Onlara uyğun olaraq mən maşınlar ailəsinin tərkibini müəyyən etdim, onların strukturunu, arxitekturasını, interfeysləri, unifikasiya prinsiplərini qurdum, qurğular üçün texniki tapşırıqları təsdiq etdim. Planlaşdırma prosesində istehsalçılarla əsas həlləri və işin gedişi müzakirə edilirdi. Digər məsələlərdə aparıcı istehsalçılar və bölmələrin rəhbərləri tam azadlığa malik idilər". 1962-ci ilin noyabrında avtomatlaşdırılmış istehsala hesablanmış "Ural-10" elementlərinin unifikasiya edilmiş kompleksinin hazırlaması tamamlandı.

Hərçənd elementlər "Ural-11" - "Ural-16" EHM seriyasında istifadə üçün işlənirdi, hesablayıcı texnikanın başqa vasitələrində və avtomatikada geniş şəkildə tətbiq olunmağa başlandı. Bu hədəflər üçün elementlərin bir neçə milyon ədədi buraxılmışdı. Yarımkeçirici "Ural" ailəsinə üç model daxil idi: "Ural-P", "Ural-14" və "Ural-16". İlk iki model ardıcıllıqla 1964-cü, sonuncu isə 1969-cu ildən buraxılmağa başlandı. Bu ailə modellərinin buraxılışı baş konstruktor B.Rameevin yaradıcılıq irsində yeni mərhələ açdı.

Bu, Rusiyada periferiya qurğuları (unifikasiya edilmiş interfeys), unifikasiya edilmiş operativ və xarici yaddaş ilə əlaqənin təşkilinin unifikasiya edilmiş sisteminə malik maşınların ilk ailəsi idi. Bu ailənin modellərində sonradan üçüncü nəsil maşınlarında geniş istifadə olunan bir çox ideyalar (fasilələrin inkişaf etmiş sistemi, yaddaşın effektiv mühafizə sistemi, inkişaf etdirilmiş proqram təminatı və s.) reallaşdırıldı. 1962-ci ildə Rameev dissertasiya müdafiəsi olmadan texniki elmlər doktoru elmi dərəcəsinə layiq görüldü. Rameevin elmi-texniki fəaliyyəti haqqında akademik A. İ. Berq yazırdı: "Başir Rameevi mən 17 yaşından tanıyıram.

Elmi-texniki fəaliyyətin xarakteri və yerinə yetirilmiş işlərinin həcmi üzrə çoxdan elmlər doktoru dərəcəsinə təqdim edilən tələbələr səviyyəsindədir. Buna görə hesab edirəm ki, B.Rameev dissertasiya müdafiəsi olmadan texniki elmlər doktoru elmi dərəcəsini almağa tamamilə layiqdir".

B.Rameev Rusiyada üçüncü nəsil EHM-lərin hazırlanmasında aktiv iştirak edib

Ötən əsrin 60-cı illərinin sonlarında Rusiyada hökumət səviyyəsində bir sıra inteqral sxemlərdə hesablama maşınlarının yeni nəsilləri sisteminin yaradılması haqqında qərar qəbul edildi.

Üçüncü nəsil maşınları ilə bağlı məsələlərin həlli, planlaşdırma, hazırlama və buraxılış ilə əlaqədar olaraq 1967-ci ildə Moskvada Elektron Hesablama Texnikası üzrə Elmi Tədqiqat Mərkəzi təşkil edildi. Mərkəzin direktoru Krutovski oldu, eyni zamanda o, baş konstruktorlar şurasına başçılıq edirdi. Qeyd edək ki, bir sıra ölkələrdə artıq üçüncü nəslin ilk sistemləri buraxılmışdı: ABŞ-da - "IBM/360" (IBM firması) və İngiltərədə - "System 4" (ICL firması).

Bu istiqamətdə artıq "ICL" firması ilə danışıqlar aparılırdı. B.Rameev aktiv tərəfdar və danışıqların iştirakçısı idi. Onun iştirakı ilə "ICL" firması ilə əməkdaşlıq haqqında bir sıra ikitərəfli protokollar imzalandı. Rameev sistemin əsas konstruktorunun müavini kimi elmi-tədqiqat institutunda çalışmağa razılaşdı. Çünki o, riyazi maşınların Penza Elmi Tədqiqat İnstitutu barədə rahat idi - orada şagirdləri "Ural-25" multiprosessorlu sistem layihəsinin hazırlamasını bitirirdilər və inteqral sxemlərdə "Ural-21"-in yaradılması üzrə işlərə istiqamət almışdılar. Dahi ixtiraçı Başir Rameev 1994-cü il, 16 may tarixində Moskva şəhərində vəfat edib.

Cahangir Atakişiyev



Baxış sayı: 3516

© İstifadə edilərkən İctnews-a istinad olunmalıdır

Facebook Google Favorites.Live BobrDobr Delicious Twitter Propeller Diigo Yahoo Memori MoeMesto






23 Yanvar 2019

22 01 2019

22/01/19
Süni intellektdən istifadə edən şirkətlərin sayı 4 il ərzində 270% yüksəlib

“Gartner”in analitiklərinin məlumatına görə, iş prosesində süni intellektdən istifadə edən şirkətlərin sayı 4 

22/01/19
“Facebook” ucqar rayonlarda internetin təmin edilməsi üçün pilotsuz təyyarələrin sınaqlarını bərpa edib

“Facebook” planetin ucqar rayonlarında interneti təmin etmək üçün günəş batareyası ilə işləyən pilotsuz 

22/01/19
Qan damarlarında hərəkət edən nanorobot yaradılıb

İsveçrə mühəndisləri insanın qan damarları vasitəsilə hərəkət edən nanorobot icad ediblər. Qurğu 

22/01/19
Yeni mobil proqram beyin fəaliyyətini yaxşılaşdırmağa kömək edəcək

Böyük Britaniya alimlərinin yaratdığı “Decoder” mobil əlavəsi konsentrasiya qabiliyyətini artırmağa 

22/01/19
Bu “ağıllı” saat elektrokardioqrama ritmlərinə nəzarət edəcək

“Alphabet”  şirkətinin sağlamlıq bölməsinin əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri “Study Watch” adlı “ağıllı

22/01/19
“Google” şirkəti 50 milyon avro cərimələnib

Fransa Milli İnformasiya və Vətəndaş Azadlığı Komissiyası (CNIL) “Google” şirkətini ötən ilin 

22/01/19
Xərçəng xəstəliyinə qarşı “ağıllı” həblər yaradılacaq

“Proteus” startapı kiçikölçülü sensorlarla təchiz edilmiş "ağıllı həb" istehsalçısı kimi tan

22/01/19
“WhatsApp” istifadəçiləri üçün yeni məhdudiyyət tətbiq edilib

“WhatsApp” messencerində eyni məlumatı beş dəfədən çox göndərmək imkanı məhdudlaşdırılıb